Minh họa bàn phím chữ Chăm
•    Dựa vào các điểm tương đồng với chữ Thái phân tích ở trên, và để tiết kiệm công sức, có thể mô phỏng thiết kế bàn phím chữ Thái VN đã có cho chữ Chăm.
•    Trước hết phải thấy một vấn đề là hiện chưa có nhà sản xuất nào sản xuất loại bàn phím có in sẵn chữ Thái VN hay chữ Chăm, và có lẽ sẽ chẳng bao giờ có, cả tiếng Việt cũng thế. Việc viết chương trình bàn phím cho chữ Chăm chính là sử dụng bàn phím tiếng Anh phổ thông để đánh chữ Chăm. Việc sắp xếp các kí tự Chăm trên bàn phím tiếng Anh để đánh cho thuận tiện và dễ nhớ là một việc đòi hỏi đầu tư tìm hiểu sâu vào hệ thống văn tự Chăm, cùng các quy luật ngữ âm, ngữ pháp và chính tả tiếng Chăm chứ không phải công việc của một chuyên viên lập trình đơn thuần.
•    Cách sắp xếp phím gần với phiên âm Latinh chính là cách đơn giản nhưng hiệu quả nhất đã thử nghiệm trước cho bàn phím chữ Thái. Có một nguyên tắc gần như mặc định được hiểu ngầm là các phím nguyên âm trên bàn phím English thì chỉ nên dùng cho nguyên âm, phụ âm cũng thế … chứ không nên xếp lẫn lộn nguyên âm và phụ âm vào cùng một phím.
•    Một nguyên tắc nữa là tận dụng khu vực trung tâm (ba dãy phím English cơ bản trên bàn phím) vì dễ đánh, chỉ khi cần mới dùng đến các kí tự đặc biệt trên dãy phím số (I).
Phác thảo cụ thể:
•    Các cặp phụ âm Chăm có H và không H sẽ xếp vào cùng một phím trên bàn phím English có âm đọc theo tiếng La-tinh gần giống nhất, chữ có H sẽ tương ứng nhấn Shift. Việc chọn âm Latinh gần nhất thì khá dễ dàng vì đã có bảng chuyển tự Akhar Thrah - Latinh trong cuốn từ điển Chăm-Việt của GS Bùi Khánh Thế.
•    Các cặp phụ âm không có đối ứng về H nhưng vẫn có phân biệt dài ngắn cao thấp như S với SS, Nư với Na, Mư với Ma… cũng xếp chung vào một phím theo nguyên tắc như trên.
•    NHư/NHa xếp vào phím Z giống với chữ Thái VN vì Z có âm đọc gần giống nhất. NHJa xếp vào V hoa, vì giọng Nam bộ đọc V gần với nhóm D-J-NH, dự kiến có thể gõ đúp Z cũng được (?)
•    Phím D đã dành cho Da và DHa nên DDa (đa) sẽ thực hiện bằng cách gõ đúp D, cũng tương tự BB=[gõ đúp B], (các chữ màu đỏ trên sơ đồ).
•    Riêng PP cứ theo nguyên tắc như trên thì gõ đúp P, nhưng vì P đã chứa Pa, PHa, -P, gõ đúp dành cho -P, nên chuyển PP sang vị trí phím Q còn trống.
•    NGư/NGa xếp vào phím F thực ra không có liên hệ gì về âm đọc, mà để cho gần với Ga/GHa bên phải thôi.
•    Phím H hoa dành cho biến thể của H khi làm phụ âm cuối. Dấu phết ( ' ) dành cho biến thể của NG khi là phụ âm cuối, vì tự dạng của nó giống dấu phết. Dấu phảy ( , ) dành cho biến thể của M khi là phụ âm cuối, xếp ở đây để cho gần với phím Mư/Ma ở bên phải. Các trường hợp tô màu tím trên sơ đồ chỉ là tạm thời, nếu cần có thể xếp sang chỗ khác.
•    Ba biến thể của H, M, NG nói trên vì khác nguyên gốc rất nhiều nên cần xếp vào các phím riêng. Còn lại có 11 biến thể của phụ âm khi làm phụ âm cuối, -K , -G , -NG, -CH, -T, -N, -P, -Y, -R, -L, -SS, chỉ khác dạng bình thường ở chỗ phần đuôi chữ kéo dài xuống một chút. Dự định sẽ xử lý bằng chương trình như sau: vẫn đánh phụ âm bình thường, sau đó gõ đúp thêm 1 lần nữa thì chữ vừa đánh sẽ đổi ra dạng “có đuôi”, hoặc gõ thêm dấu gạch chéo ( / ) cũng có tác dụng như gõ đúp. Sắp xếp như vậy là hợp lý, vì tuy có thể nhét chúng vào các dấu ít dùng trên hàng phím số (để khỏi gõ hai lần), nhưng có đến 11 dấu thì người dùng rất khó mà nhớ được vị trí.
•    Các dấu nguyên âm Chăm cũng xếp vào chỗ các phím nguyên âm trên bàn phím English có âm đọc gần sát nhất :
•    Nguyên âm U có hai dạng viết khi đứng đầu vần (có space) và khi đứng dưới phụ âm (nonspace), được xếp cùng phím U, nhưng dạng nonspace hay gặp hơn thì đặt phía dưới để khỏi phải nhấn shift. Còn các nguyên âm I, O, E(Ê) chưa rõ dạng space hay nonspace thông dụng hơn, tạm xếp như sơ đồ.
•    Nguyên âm ơ, ư xếp vào [ và ] giống như trong kiểu gõ Telex tiếng Việt để người dùng dễ nhớ.
•    Âm đệm WA ( ꨲ) xếp vào w . Nguyên âm kép AU ( ◌ꨱ ) xếp vào W hoa, mà thực tế nó chính là W cuối vần vì phải thêm dấu nguyên âm O trước phụ âm nữa (thành ꨯ◌ꨱ ) thì mới đọc ra “au”.
•    “i” có 2 dạng xếp vào phím I , nên “ii” (i dài) phải dùng cách gõ đúp.
•    Nguyên âm kép “AI” có hai dạng xếp vào phím Xx, đây là trường hợp duy nhất vi phạm nguyên tắc không xếp dấu nguyên âm vào chỗ phụ âm của bàn phím English, nếu đưa lên chỗ dấu {} cho gần các nguyên âm ư, ơ thì hơi xa khu vực trung tâm, và lại bỏ lãng phí phím Xx ở vị trí dễ đánh hơn. Dầu sao đây cũng chỉ là một đề nghị tạm thời, có thể thay đổi khi có ý kiến các chuyên gia và người dùng cuối...
•    Các dấu câu chữ Chăm cho vào vị trí các dấu câu Latinh, và vẫn cho phép khôi phục dấu câu Latinh bằng cách gõ đúp như bàn phím Thái. Riêng dấu nháy đơn (') không cho khôi phục vì tự dạng và vị trí quá giống với dấu phụ âm cuối -NG của chữ Chăm, không nên dùng nó trong đoạn văn chữ Chăm để khỏi nhầm lẫn !
•    Các chữ số Chăm đặt đè lên dãy phím số nên khi cần đánh các chữ số A-rap thì phải dùng khu vực phím số bên tay phải bàn phím (như khi dùng kiểu gõ tiếng Việt VNI), không thể khôi phục theo kiểu gõ đúp phím vì dãy chữ số có thể có 1 loạt kí tự giống nhau.
•    Một số phím mới dùng một nửa, hoặc không dùng, dự kiến sau này có thể sử dụng chúng cho các thao tác tốc kí .
•    Đặc điểm nổi bật của bố trí bàn phím nói trên là tập hợp nhiều kí tự giống nhau về phiên âm (như ka, kha, -k …) vào một phím tiếng Anh nên rất dễ nhớ theo lối liên tưởng.
•    Nhìn chung cách sắp xếp phím của gilaipraung.com hay EFEO cũng dựa theo phiên âm Latinh, nhưng do không xử lý được bàn phím để có kiểu gõ đúp, nên vị trí tương ứng nhấn shift có khi dành cho dạng cuối vần của phụ âm (n và -n, k và -k …), có khi lại dành cho phụ âm tương liên (mư và ma, ja và jha…).


Nguồn: HueCIT
CÁC BÀI LIÊN QUAN
Bản quyền thuộc Trung tâm Công nghệ Thông tin Thừa Thiên Huế